به گزارش خبرگزاری حوزه، یکی از مهمترین شبهات مخالفان اسلام این است که میگویند اسلام برای زن جایگاه والایی قائل نیست و میان زن و مرد تساوی و عدالت برقرار نکرده است. بر این اساس، حجتالاسلام والمسلمین توحیدی نکاتی را در پاسخ به این شبهه بیان کردهاند که در ادامه متن آن تقدیم میگردد.
شبهه:
چرا در اسلام جق زن رعایت نمیشود و تساوی بین زن و مرد وجود ندارد؟
پاسخ حجتالاسلام توحیدی:
گاهی برخی مخالفان اسلام و فمینیستها مطرح میکنند که اسلام برای زن جایگاه والایی قائل نیست و بر او ظلم کرده است؛ به گمان آنان، قانون اسلام و جامعه اسلامی جایگاه والایی برای زن در نظر نگرفتهاند و تنها خودِ آنان طرفدار زن و حقوق او هستند و از حقوق یکسان میان زن و مرد سخن میگویند.
در پاسخ باید گفت:
نخست آنکه در قرآن کریم، معیار ارزش انسانها نزد خداوند صریحاً تقوا قرار داده شده است، نه جنسیت. خداوند میفرماید:
«إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاکُمْ»
یعنی: «گرامیترین شما نزد خداوند، پرهیزگارترین شماست.»
پس در نگاه اسلام، برتری و کرامت انسان به جنسیت او نیست، بلکه به تقوا و بندگی اوست.
توجه کنید که خداوند نفرموده است: «گرامیترین شما نزد خداوند، مردان شما یا زنان شماست»؛ بلکه معیار را تنها تقوا قرار داده است. پس برتری و کرامت انسان در اسلام به جنسیت او نیست، بلکه به تقوا و بندگی اوست.
دوم آنکه در سوره مبارکه احزاب، حدود ده معیار ارزش و فضیلت را بهصورت یکسان میان مرد و زن مطرح کرده است. خداوند میفرماید:
«إِنَّ الْمُسْلِمِینَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِینَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْقَانِتِینَ وَالْقَانِتَاتِ وَالصَّادِقِینَ وَالصَّادِقَاتِ وَالصَّابِرِینَ وَالصَّابِرَاتِ وَالْخَاشِعِینَ وَالْخَاشِعَاتِ وَالْمُتَصَدِّقِینَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ وَالصَّائِمِینَ وَالصَّائِمَاتِ وَالْحَافِظِینَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ وَالذَّاکِرِینَ اللَّهَ کَثِیرًا وَالذَّاکِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِیمًا»
(سوره احزاب، آیه ۳۵)
یعنی: «همانا مردان مسلمان و زنان مسلمان، مردان مؤمن و زنان مؤمن، مردان مطیع و زنان مطیع، مردان راستگو و زنان راستگو، مردان شکیبا و زنان شکیبا، مردان فروتن و زنان فروتن، مردان صدقهدهنده و زنان صدقهدهنده، مردان روزهدار و زنان روزهدار، مردان پاکدامن و زنان پاکدامن، و مردان بسیار یادکننده خدا و زنان بسیار یادکننده خدا؛ خداوند برای همه آنان آمرزش و پاداشی بزرگ آماده کرده است.»
در این آیه، ده فضیلت و معیار ارزش بهصورت کاملاً یکسان و متقارن میان مرد و زن ذکر شده است: اسلام، ایمان، اطاعت، راستگویی، شکیبایی، فروتنی، صدقه، روزه، پاکدامنی و یاد خدا. خداوند در پایان نیز برای هر دو گروه، آمرزش و پاداش بزرگ قرار داده است، بدون آنکه میان آنان تفاوتی بگذارد.
نکته دیگری که باید به آن توجه کرد این است که خداوند در پایان آیه سوره احزاب، برای همه آنها — یعنی هم مردان و هم زنان — آمرزش و پاداشی بزرگ آماده کرده است. یعنی خداوند یکبار همه را در کنار هم ذکر میکند و در پایان، پاداش را برای هر دو گروه بهصورت یکسان قرار میدهد؛ بهجای اینکه هر بار جداگانه بفرماید: «ای مردانی که ایمان آوردید» و «ای زنانی که ایمان آوردید».
این در حالی است که در زبان عربی، میان مذکر و مؤنث تفاوت وجود دارد؛ همانگونه که در زبان انگلیسی میان «he» و «she» فرق میگذارند. در عربی نیز صیغه مذکر و مؤنث از هم جدا هستند و اگر قرار بود قرآن هر بار هر دو را جداگانه خطاب قرار دهد، حجم آیات بهشدت افزایش مییافت.
اما قرآن کتابی است که برای همه مردم آمده است و در بسیاری از موارد، وقتی خطاب عام دارد، با صیغه مذکر میآید؛ زیرا در زبان عربی، خطاب مذکر بهعنوان خطاب عام و شامل هر دو جنس به کار میرود. بنابراین وقتی قرآن میفرماید:
«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیَامُ»
یعنی: «ای کسانی که ایمان آوردهاید، روزه بر شما نوشته شده است.»
این خطاب شامل مردان و زنان مؤمن بهصورت یکسان است و هیچ اختصاصی به مردان ندارد. در حقیقت، صیغه مذکر در اینگونه موارد، خطابی عام است که هر دو جنس را در بر میگیرد و این یکی از ویژگیهای زبان عربی است.
بنابراین، اگر قرآن در جایی صیغه مذکر را به کار برده، به معنای نادیده گرفتن زنان یا برتری مردان نیست؛ بلکه این شیوه رایج زبان عربی است و در آیه ۳۵ سوره احزاب بهروشنی دیده میشود که خداوند هر ده معیار ارزش را بهصورت جداگانه و متقارن برای مرد و زن ذکر کرده است، تا هیچ تردیدی در برابری ارزش زن و مرد نزد خداوند باقی نماند.همه مفسران شیعه و سنی اتفاق دارند که در آیاتی مانند «یا أیها الذین آمنوا»، مقصود همه مؤمنان است، اعم از زن و مرد. اما قرآن در آیه ۳۵ سوره احزاب، یکبار و بهصورت صریح، ده معیار ارزش را جداگانه برای مرد و زن ذکر کرده است تا هیچ ابهامی باقی نماند:
اسلام، ایمان، اطاعت، راستگویی، شکیبایی، فروتنی، صدقه، روزه، پاکدامنی و یاد خدا.
و در پایان فرموده است:
«أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِیمًا»
یعنی: «خداوند برای همه آنان آمرزش و پاداشی بزرگ آماده کرده است.»
یعنی این معیارها اگر در مرد باشد یا در زن، هر دو نزد خداوند یکسان ارزشمندند و پاداش یکسان دارند. این نگاه خود قرآن است و کاملاً روشن.
اما در میان جامعه اسلامی، بهویژه جامعه شیعی، جایگاه زن بسیار والاتر از آن چیزی است که مخالفان تصور میکنند. بهترین گواه این مدعا، حرم حضرت معصومه سلاماللهعلیها است.
حضرت معصومه سلاماللهعلیها، دختر امام موسی کاظم علیهالسلام و خواهر امام رضا علیهالسلام است. او زنی است که با تقوا، ایمان، عبادت و فضیلتهای والای الهی به چنین جایگاهی رسید که امروز میلیونها مسلمان از سراسر جهان، از شهرها و کشورهای مختلف، گاهی هزاران کیلومتر راه را طی میکنند تا به زیارت او بیایند و در حرمش به درگاه خداوند توسل جویند.
این خود بهترین پاسخ به فمینیستها و مخالفان اسلام است: اگر اسلام برای زن جایگاه والایی قائل نبود، چگونه یک زن به چنین مقامی میرسید که حرمش کانون عشق، ایمان و توسل میلیونها انسان شود؟ این جایگاه، نه با جنسیت به دست آمده، بلکه با تقوا، ایمان و بندگی خالصانه خداوند به دست آمده است.
اظهار ارادت و زیارت این بانوی بزرگوار، خود گواه روشنی بر جایگاه والای زن در اسلام است. از این ارادت و زیارت معلوم میشود که زن اگر دارای تقوا باشد، به چه مقام بلندی میرسد.امروز میبینیم دهها و به گفته برخی حدود یکصد عالم بزرگ در جوار حضرت معصومه سلاماللهعلیها دفن شدهاند. افتخار این شخصیتهای بزرگ علمی و نوابغ جهان اسلام این بوده که در زمان حیات به زیارت ایشان بیایند و پس از وفات نیز در جوارش دفن شوند.
پس اگر زن در اسلام ارزشی ندارد، چگونه این بانوی ارزشمند اسلام به چنین جایگاهی رسیده است؟ و چرا این همه مسلمان با عشق و ارادت به ایشان اهمیت میدهند و از سراسر جهان به زیارتش میشتابند؟
این ارادت و این جایگاه، خود پاسخی روشن به همه ادعاهای مخالفان است؛ زنی که با تقوا و فضیلت به این مقام رسیده، امروز کانون عشق و ارادت میلیونها مسلمان در سراسر جهان شده است. بنابراین در اسلام، آنچه مهم است و در جامعه اسلامی ارزش دارد، ارزشهای دینی و ارزشهای واقعی و انسانی است؛ بحث جنسیت هرگز مطرح نیست. و اگر برخی احکام میان زن و مرد تفاوت دارند، این تفاوت دقیقاً حکیمانه است و اگر غیر از این بود، نادرست بود.
اگر احکام در بعضی موارد عین تساوی باشد، همان تساوی عین ظلم و عین بیمنطقی است. برخی گمان کردهاند که عدالت به معنای تساوی است؛ در حالی که عدالت با تساوی متفاوت است.
این مانند آن است که پدری از سفر بازگردد و بخواهد برای فرزندانش سوغاتی بیاورد. او هم دختر دارد و هم پسر؛ برای همین میخواهد برای هر دو چیزی بخرد. مثلاً برای دختر و پسرش عروسک میخرد. اما دختر به عروسک علاقهی زیادی دارد، در حالی که غالباً پسران اصلاً به آن توجهی نمیکنند. آیا این تساوی درست است؟
یا مثلاً فرزندان او یکی ده ساله است، یکی پانزده ساله و یکی بیست ساله. اگر بخواهد برای همه یک لباس با یک اندازه بخرد و بگوید تساوی را رعایت کردهام، آیا این مساوات است؟ نه، این مساوات نیست؛ این بیتوجهی به تفاوتها و نیازهای واقعی آنان است.
پس عدالت واقعی آن است که به تفاوتها و نیازهای هر کس، متناسب با حال و جایگاه او توجه شود؛ نه اینکه همه را یکسان و برابر دید. اسلام نیز بر همین اساس، برای زن و مرد احکامی متناسب با ویژگیها و نقشهای هر یک قرار داده است و این عین عدالت و حکمت است، نه ظلم و تبعیض.اینکه کسی بخواهد چنین کاری انجام دهد، ناشی از نادانی است. بنابراین اگر کسی بگوید در همه چیز باید تساوی مطلق باشد، سخن نادرستی گفته است.
برای نمونه، در جنگ، جهاد و مبارزه مسلحانه، اولویت با مرد است، نه با زن؛ زیرا ساختار وجودی مرد برای کارهای خشن و دشوار مناسبتر است. این تفاوت، نه تبعیض است و نه بیعدالتی، بلکه بر اساس حکمت و متناسب با آفرینش هر یک است.
حال ببینید در اروپا و آمریکا چه کردند؟ گفتند همانگونه که مردها سربازی میروند، زنها هم باید بروند. این چه لطفی به زنان بود؟ آنان به اسم تساوی، در حق زنان ظلم کردند و آنان را به پادگانها و سربازخانهها کشاندند؛ در حالی که بسیاری میدانند در این مراکز چه تعدیها و تجاوزهایی بر زنان روا میشود.
پس آنان به نام دفاع از حقوق زن، بالاترین ظلم را در حق زنان کردند؛ زن را از جایگاه طبیعی و شایستهاش دور کردند و او را در محیطی قرار دادند که با ساختار وجودی و نیازهای او سازگار نیست. این نشان میدهد که تساوی مطلق، نه تنها عدالت نیست، بلکه خود عین ظلم است. اسلام با در نظر گرفتن تفاوتهای طبیعی و نقشهای هر یک، برای زن و مرد احکامی حکیمانه و متناسب قرار داده است و این عین عدالت است.
نظر شما